|
Foto en tekst © Fam de Moor
En altijd bron vermelding Foto’s en tekst van andere worden met toestemming gebruikt en opgeslagen in archief voor hergebruik. |
|
AKALA DAGBOEK |
|
Dagboek 29
Hallo allemaal,
Vandaag in ons dagboek een verslag van een lezing gehouden op onze vogel club . Ik vind het leuk dit te delen met onze dagboek lezers. Wellicht leuk eens wat vaker de vogels in het algemeen een plaatsje te geven in ons dagboek .Zeker nu we zoveel meer vogels hebben dan alleen de papegaaien.
Verslag lezing Lou Meegens
Lou Meegens heeft een cursus ethologie afgerond .Zijn lezing van vandaag ging over : Gedrag bij vogels . De lezing was zeer interessant met prachtig beeld materieel en films .Meeste films van David Attenborough . Dit alles om de boodschap beter tot zijn recht te laten komen . Daar ik zelf ook fan ben van David Attenborough en de cursus ethologie gedaan heb bij Tinley. En ook daar gebruikte veel beeldmateriaal van deze man. Dus mijn aandacht werd sterk getriggerd. En ik heb voor mezelf enkele hoogtepunten van deze lezing uit gewerkt in dit verslag. Voor de leden van onze vogelclub en voor onze wekelijkse dagboek lezers. www.dagboek.akala.nl Ik hoop dat een ieder er van kan genieten.
Ethologie :
Ethologie of gedragsbiologie is een onderdeel van biologie, waarin het gedrag van dieren centraal staat. Ook vanuit de psychologie (in de vergelijkende psychologie, het behaviorisme of de leerpsychologie) wordt het gedrag van dieren bestudeerd. Het onderzoeken naar gedrag hebben we te danken aan diverse wetenschappers : De Nederlander Nico Tinbergen .(Den Haag, 15 april 1907 – Oxford, 21 december 1988) was een Nederlandse etholoog, die zich in zijn leven vooral gericht heeft op het gedrag van dieren. Dit was indertijd nog een heel nieuwe tak van de biologie, hij wordt dan ook wel als een van de grondleggers van de ethologie (gedragsleer) gezien. In 1973 ontving hij een Nobelprijs voor de Fysiologie of Geneeskunde, gedeeld met Konrad Lorenz en Karl von Frisch, die net als hij baanbrekend werk op het gebied van de gedragsleer hebben gedaan. De evolutiebioloog Richard Dawkins werd in Oxford onder anderen door Tinbergen opgeleid.
Wie was er het eerst de Kip of het ei: Afstamming In 1861 werd in Duitsland, Beieren de Archaeopterix gevonden., een fossiel van een vogel. Hij leek zodanig op een dinosaurus, dat hij werd gezien als de ontbrekende schakel tussen dinosauriërs en vogels. 1980 werden in Spanje, bij Las Hoyas, in de Krijtlagen van een steengroeve, fossielen gevonden uit de tijd van de dinosauriërs: men vond een vogel. Vliegen : Vogels zijn echte vliegkunstenaars. Vogels zijn er op gebouwd om te vliegen. Waar wij mensen armen en handen hebben en andere dieren voorpoten, hebben vogels namelijk vleugels! Die vleugels zijn heel belangrijk voor de vogel. Vleugels zijn er in alle soorten en maten. Zo heeft de reiger veel grotere vleugels dan bijvoorbeeld de mus! Verschillende vleugels zorgen voor verschillende vliegkunsten! De vleugels zijn voor de vogels natuurlijk heel belangrijk. Het is dan ook niet zomaar een hoopje veren. De grote slagveren of vliegveren zorgen ervoor dat de vogel omhoog kan komen en snelheid kan maken. De veren in de punt van de vleugel kunnen in verschillende standen gezet worden. Hierdoor is de vogel wendbaar en kan hij snel van richting veranderen.
Kleuren / Zien : De ogen van vogels lijken op die van mensen. Met de staafjes in het netvlies zien vogels licht en donker. Kegeltjes zorgen ervoor dat vogels kleuren waarnemen en een scherp beeld hebben. Nacht actieve vogels hebben vooral veel staafjes en compenseren het gemis aan scherpte door een heel goed gehoor. Dag actieve vogels hebben juist veel kegeltjes. De hoeveelheid kegeltjes verschilt per soort. Een huismus heeft minder kegeltjes dan een mens, maar een buizerd juist meer. IJsvogels hebben veel rode kegeltjes, omdat rood de schittering van het water wegneemt. Ze kunnen van bovenaf goed in het water kijken. Vogels die onderwater naar vis zoeken, hebben veel blauwe en groene kegeltjes waardoor ze onderwater goed kunnen zien. Een uil heeft een scherp zicht omdat net als bij roofvogels de ogen voorin staan . Andere vogels hebben de ogen aan de zijkant ,waardoor ze wijder kunnen kijken en dus een breder zichtveld hebben om bv voedsel te vinden en de vijand te traceren.
Met en door kleuren kan je zien en gezien worden. Kleuren zijn belangrijk i.v.m. het krijgen van een vrouwtje, camouflage, het afgeven van een signaal. Pigmenten van kleuren verkrijgt de vogel uit Keratine ( hoorn) –melanine (rood) carotenoďde (rood) en lipochrome (hierdoor ziet men groen geel en goud) Door licht val zien we de kleur blauw. En de Great Horn Bill heeft in zijn stuit een gele kleur waarmee hij zijn veren geel kleurt die in wekelijkheid wit zijn. Vogels zien ook UV. Ultraviolet licht. Vogels hebben, in tegenstelling tot mensen, ook kegeltjes die gevoelig zijn voor ultraviolet licht. De waslaag om rijpe vruchten weerkaatst UV-licht. Hierdoor kunnen lijsterachtigen bijvoorbeeld heel goed rijpe bessen zien. Ook urinesporen van muizen lichten ultraviolet op. Muizen zijn daardoor makkelijk op te sporen door bijvoorbeeld torenvalken. UV-licht wordt ook gebruikt voor navigatie. Als het geheel bewolkt is, kunnen vogels toch de zon lokaliseren en zich oriënteren. En een papegaai kan via die kleuren een partner kiezen. Mooie kleuren is beter voor het nageslacht . Bij veel vogels is het mannetje kleurrijker dan het vrouwtje. Samen met het gedrag en de zang zorgen kleuren voor het verleiden van een vrouwtje. Zelfs bij vogels waar het mannetje en het vrouwtje hetzelfde verenkleed lijken te hebben, zijn er grote verschillen. In vogelogen is een mannetjes ekster heel anders gekleurd dan een vrouwtje. Het kleurverschil zit in de ‘zwarte’ delen. De witte delen zijn bij man en vrouw gelijk. Ook bij andere ‘monomorfe’ soorten als roodborst en pimpelmees zijn deze verschillen aanwezig.
Horen: Daarnaast heeft een vogel met name de uil goede oren dus hij hoeft de muis niet te zien ,hij hoort de muis. Zijn oren staan niet gelijk als de onze symmetrisch. Ze horen ook apart met hun linker en rechter oor en afzonderlijk. Ze hebben daardoor een beter gehoor.
Intelligent en Geheugen:
Dat vogel intelligent zijn weten we. We denken dan meteen aan raven ,kraaien en papegaaien . Papegaaien hebben de intelligentie van een kind van 3. Lou laat ons een film zien van de Kraaien die met behulp van gereedschappen hun doel bereiken. Een voorbeeld is daarvan voer met een stokje uit een buisje of doosje halen. Het mee dansen op de muziek van een kaketoe. Alles voor aandacht of een traktatie. Andere vogels kunnen door overleving kopieer gedrag ,overleven. Ze zien en doen het na en dat is bijzonder. Maar voor vogels niet vreemd. Weer andere hebben een samenscholing gedrag om zo vijanden sneller af te zijn. Of ze sneller te zien en ook voer makkelijker te vinden samen sta je sterk is ook in de vogel wereld een begrip. Je vraagt je dan af hoe komt het dan toch dat die vogel in zwermen vliegen zonder elkaar te raken. Nu dat komt doordat ze altijd de voorganger volgen - ze naast de buurman vliegen - en ze in de groep blijven. Dan is de criteria waar ze aan moeten voldoen om veilig samen te vliegen.. Dat samen maakt diverse vogels intelligent . Al kunnen we dat niet van alle vogels zeggen.
Wat zegt de wetenschap: Veel basisbezigheden in het leven van een vogel, zoals voedsel vinden, zingen en trekken naar overwinteringsplaatsen, zijn gebaseerd op instinct. Maar voor het te perfectioneren moeten ze oefenen en leren. Ze kopiëren gedrag. Zingen is aangeboren, maar ook de zang ontwikkelt zich door het luisteren naar soortgenoten. Een mannetje dat nooit een ander mannetje heeft gehoord, zingt meetbaar minder gevarieerd. Vogels leren door vallen en opstaan. Wanneer ze fouten maken zullen ze dat niet herhalen. Eten van giftige planten of insecten. De definitie van slim zijn is , leren van de gevolgen van bepaald gedrag. Bijvoorbeeld een meeuw die de schelp van een schaaldier stuk laat vallen op stenen om bij de inhoud te komen. Of mezen die door doppen van melkflessen leren pikken om room te eten. Wat te bedenken van het dansen van vogels . Kraanvogels , en de vergat vogels en albatrossen dansen. Mooie films en documentaire is er gemaakt van de paradijs vogels. Ook het territorium gedrag en driften horen hierbij. Vogels gaan soms tot het uiterste. Dat heeft de bioloog David Attenborough door de jaren heen mooi in beeld weten te brengen. Inmiddels 90 jaar in 2016. Vandaag zien we diverse voorbeelden via films Zelf heb ik diverse filmseries thuis. De Nederland Omroep NPO , herhaald regelmatig zijn series over de natuur .
Ruiken: Men vraagt zich af kunnen vogel goed ruiken. Dat bewijs is niet echt geleverd .Alleen maar bij de roofvogels. En dan met namen de gieren. Diverse testen zijn gedaan en bij de gier kwamen ze erachter dat een gier afkomt op bepaalde lucht. Met name een vers lijk. Want toen men gewoon vlees neerlegde om de gieren te triggeren kwamen ze er niet op af. Een vers lijk heeft de geur methaan. Methaan ontstaat onder andere bij afbraak van organische stoffen door bacteriën onder anaerobe (zuurstofloze) omstandigheden. Maar de meeste gieren vinden hun voedsel door het te zien en niet te ruiken.
Symbiose : Het samenleven van verschillende organisme tot beider voordeel . Ook wel de Gastheer genoemd. Denk daarbij aan : De ossenpikker die op een neushoorn of giraf of een gnoe zit. Die vogel maakt de huid van zijn gastheer schoon. Een mooi voorbeeld is de Masai stam uit Afrika. Die via de honingzoeker zelf aan honing komt. Door middel van een fluitje die de vogel alleen voor de Masai stam gebruikt . Dit omdat beide hieruit hun voordeel hebben. Deelt de stam de honing niet met de vogel is de spreuk als volgt : Dan leid de vogel ze niet naar de honig maar naar de leeuwen.
Gevoelens: Ja hoor vogel hebben gevoelens . Zo zie je bij de ekster een begrafenis tafereel. Waar tot aan 7 vogels komen kijken naar een dode vogel . Het aanraken en afscheid nemen. En bij veel vogels de allowpreeming dat is ook het poetsen en verzorgen van elkaars veren ,maar ook wederzijds respect en vertrouwen op bouwen. Toch moeten er meer bewijzen komen d.m.v. onderzoek om het goed te onderbouwen. *Zelf hebben we meegemaakt dat een Ara man wekenlang treurde om het verlies van zijn partner. Hij liet een geluid horen wat klonk als huilen. Ieder dag opnieuw. Voor ons gevoel zou hij sterven als we daar geen oplossing voor zouden vinden. Dus werd er snel op zoek gegaan naar een andere partner of vriend of metgezel in de voličre. Dit zie je vaker bij de Ara’s.
Broeden: We zien hoeveel verschillen er zijn in broeden. De een legt zijn eitjes in de boom de ander in de grond en weer een ander in het riet. Verschillen zijn er en blijven er bij vogels. De een past het tijdens de evolutie aan ,de ander doen het al eeuwen zo en doen het niet anders.
De Koekkoek (Cuculus canorus) legt zijn eitjes in een ander nest. Liefs bij de karekiet. Waarom weet men niet . Wel weet het kuikens als dat geboren is de andere eitjes uit het nest te gooien en zo overleeft hij. Zo groeit de grote koekoek meestal op bij de vele kleine vogels ,vliegt uit en vliegt naar Afrika .Dat moet er dan genetisch in zitten. Want niemand vertel hem dat ,De ouders zijn na het leggen van de eitjes weg. De koekoek legt vaak in 25 tot 30 eitjes in verschillenden nesten. Waarom ! Die vraag blijft open ,maar men denkt om de overleving kansen te vergoten.
De heggemus heeft wel de meeste paringen. Kan wel 100 keer paren per dag en dat is dus seconde werk. Een druk baasje dus! En als er dan tussendoor een andere man het vrouwtje bevrucht is de heggenmus zo slim dat hij het sperma uit “zijn ”vrouwtje ontneemt. Dit zodat hij er het meest zeker van is dat het vrouwtje zijn nageslacht groot brengt en niet die van de buurman.
Camouflage : Leuk is ook dat iedere vogel een ander kleur eitje heeft . In de bomen zijn ze vaak wit als de eitjes bij de papegaaien. De ijsvogels graven een tunnel en leggen de eitjes rechtop! De rietvogels maken een nestje in het riet of in een nestje op de grond . Zo past iedere vogel zijn eigen gedrag aan, bij het maken van een nestje .Maar ook de kleur van het eitje past zich aan de natuur aan. Dat noemen we dan ook camouflage. Je ziet ze gewoon niet liggen. Lou laat ons foto’s zien van diverse eitjes en soms verstopt in de natuur en niet of nauwelijks zichtbaar .Heel mooi. Dat telt ook voor de vogels ! Sommige vogels nemen de natuur over en je ziet ze dan niet. Fantastisch.
Tot slot Mimicry : Bij mimicry of mimicrae lijkt een dier of plant op een ander dier of plant, veel meer dan door toeval, levenswijze en gezamenlijke afstamming verwacht mocht worden. Een van beide soorten bootst de andere soort na. We krijgen een prachtige film te zien van een vogel “De grauwe treurtiran “ . Een zang vogel uit Colombia tot Venezuela, oostelijk Brazilië, noordelijk Bolivia en amazonisch Brazilië . De jongen van de grauwe treurtiran zijn feloranje gekleurd. Hierdoor zijn ze extra goed zichtbaar, maar lijken ze ook op een zeer giftige rups. De jongen imiteren deze giftige rups als het nest verstoord wordt door hun kop rustig heen en weer te bewegen. Als de ouders het nest naderen geven zij een speciaal geluid waardoor de jongen weten dat het veilig is. Pas daarna zullen de jongen om voedsel bedelen. Geweldig te zien. Er zijn 3 varianten van Mimicry : 1 Mimicry van Muller verschillende gevaarlijke (bijvoorbeeld giftige) soorten lijken op elkaar. 2 Mimicry van Bates op zichzelf ongevaarlijke soorten lijken op gevaarlijke. 3 Agressieve mimicry of mimicry van Peckham: mimicry door roofdieren van hun prooidier of andere soorten uit hun omgeving, om zo de prooi te lokken of ongemerkt te kunnen benaderen.
De avond werd afsloten met het luisteren naar vogel zang ‘herken de vogel” En het zien van foto’s van camouflage bij vogels en hun eitjes. Het was een leerzame avond ,met dank aan Lou Meegens. Daarnaast heb ik veel informatie gehaald van de volgende site http://www.vogelbescherming.nl Uitgewerkt door Thiely de Moor. Vriendelijke Groet. papegaai@akala.nl
Foto en tekst @ Fam de Moor Foto’s en tekst van andere worden met toestemming gebruikt in ons dagboek, en in dagboek-archief opgeslagen voor hergebruik. Onze dank hier voor
|
